IJburg: aangepast wonen voor 50-plussers met een gehoorbeperking

• Datum: 30-01-2006
• Categorie: 55-plus

IJburg wordt een stadswijk voor iedereen. Eind november betrekt woongroep De IJers haar complex aan de Daguerrestraat op het Haveneiland West. De IJers is een groep 50-plussers met een gehoorbeperking. De groep is nog niet volledig, er kunnen nog mensen bij. Andere IJburgers zullen straks kennis maken met een bijzondere manier van communiceren.

Al jaren is de Stichting Welzijn Doven Amsterdam (SWDA) op zoek naar een locatie waar mensen met een gehoorbeperking samen oud kunnen worden. Op dit moment is er één landelijk centrum voor oudere doven, De Gelderhorst in Ede. “Maar de meesten van ons zijn in Amsterdam geboren en willen ook in Amsterdam sterven,� zegt mevrouw Detta Pengel, secretaris van de bewonersvereniging in oprichting. Mevrouw Pengel is Maarschappelijk Werker en consulent bij de SWDA. Zij is op later leeftijd als gevolg van een hersenvliesontsteking doof geworden. “Wij willen graag bij elkaar wonen, omdat wij niet in een isolement willen leven. Met onze handicap is de kans daarop nog groter dan voor andere mensen. Ieder van ons heeft wel nare ervaringen gehad, dat je niet begrepen wordt of dat er geen rekening met je gehouden wordt. Ik ben wel eens met een excursie mee geweest. Toen er werd omgeroepen dat de bus vertrok, vergaten ze mij te waarschuwen en miste ik de bus. Als we bij elkaar wonen kunnen we elkaar helpen en indien nodig elkaar attenderen. IJburg is een wijk zonder scheidslijnen. Iedereen kan er dus wonen, ook als je een of andere beperking hebt. Maar heel erg beperkt voelen De IJers zich niet. Mevrouw Pengel: “We zijn alleen doof of slechthorend, maar verder mankeren we niets�.

Aanpassingen
Samen met woningbouwcorporatie Het Oosten is een plek gevonden op IJburg. In blok 6 aan de Daguerrestraat op de hoek met het Joris Ivensplein. Hier staat een complex met 28 twee-, drie- en vierkamerwoningen. Iedereen woont hier op zichzelf, maar er is een gemeenschappelijke ruimte en een gemeenschappelijk dakterras. Het bestuur van De IJers heeft met Het Oosten overleg gepleegd over de nodig aanpassingen in de woningen. Het zijn allemaal visuele hulpmiddelen. Zo krijgt elke woning een flitsbel. Als er aan de deur wordt gebeld wordt dat zichtbaar gemaakt door een flitssignaal. Ieder huis wordt uitgerust met een videofoon, zodat je kunt zien wie er voor de deur staat. Voor dove bezoekers zal er een groen rooksignaal komen, want aan een toeter of een bel hebben De IJers niets. Soms gaat het ook een simpele aanpassingen, zoals een spiegel in de lift. Je kunt dan zien als er tegen je gesproken wordt. Ook zijn de bewoners erg blij met het open trappenhuis. Zo kunnen ze elkaar door het hele gebouw zien.

Communicatie
De IJers zijn mensen met de gehoorbeperking. Dat is een verzamelnaam voor verschillende gehoorstoornissen. Er zijn mensen die doof geboren zijn en er zijn mensen die op latere leeftijd doof geworden zijn, laatdoven. Dit kan in één klap gebeurd zijn, bij plotsdoven, of in een langdurig proces. En er zijn slechthorenden, die met hulpmiddelen toch geluiden kunnen waarnemen. Al deze varianten zijn bepalend voor de mate waarin de mensen ook kunnen spreken. Mevrouw Pengel is bijvoorbeeld heel goed verstaanbaar, al vergeet ze haar volume nog wel eens. “Mijn dochter maakt me er dan op attent dat ik wel drie straten verderop te horen ben.� Mensen met een gehoorbeperking maken volop gebruik van nieuwe commumicatiemiddelen als SMS en e-mail. Vergaderen doen ze ook veel via internet, met een webcam voor de gebaren.

Expressieve taal
Gebarentaal is het medium bij uitstek. Als je er een beetje in verdiept blijkt het een bijzonder intrigerende en charmante taal te zijn. Veel gebaren zijn arbitrair, abstract, bij afspraak vastgesteld, maar andere gebaren zijn iconisch. Deze gebaren zijn nabootsingen van gebruikelijke handelingen. Zo praat je over een kopje thee door als het ware een theezakje in een theeglas te dopen en voor koffie maak je een draaiende beweging met je hand alsof je koffiebonen aan het malen bent. Telkens worden er nieuwe gebaren gemaakt voor nieuwe begrippen. Het is een proces waaraan een hoop creativiteit te pas komt. Er wordt voortdurend gewerkt aan standaardisering. Maar er bestaan naast elkaar ook veel verschillende dialecten.
Naast de gebaren is de mimiek een essentieel onderdeel van de communicatie. Alle doven en slechthorenden zijn erg expressief in hun gezichtsuitdrukkingen en dat maakt het ook erg leuk om met ze te praten. Riet Uittenbogert – Issard, voorzitter van De IJers, is docent communicatie en vanaf haar geboorte doof. Zij is professioneel getraind in mimische expressie. Zij kan echt prachtige verhalen vertellen met haar handen en gezicht. Een belangrijk hulpmiddel bij het praten met horenden is het liplezen. Goed articuleren is een noodzaak om elkaar te kunnen begrijpen. Op straat zijn De IJers straks vast te herkennen aan hun bewegelijke manier van spreken. Het zou natuurlijk leuk zijn als zij ook met andere IJburgers kunnen praten. Ze hopen dat straks, net als in Ede, het winkelpersoneel in blok 5 een beetje gebarentaal kent. Riet Uittenbogert zal in ieder geval de nabijgelegen Neptunusschool benaderen voor een mogelijke uitwisseling.

Als u interesse hebt om u als bewoner aan te sluiten bij Woongroep De IJers, dan kunt u contact opnemen met de Stichting Welzijn Doven Amsterdam, sadov@hccnet.nl.