Epidemie van slechthorendheid heeft grote gevolgen

20-02-2003 algemeen

Felle, witte lichtflitsen schieten door de kamer. Onweer? Nee, bij de familie Groos in Bussum gaat de telefoon. Coen Groos (62) is slechthorend. Met deze aanpassing weet hij wanneer er wordt gebeld. Groos is met zijn handicap vertrouwd, maar toen de diagnose op 48-jarige leeftijd werd gesteld, had hij het er moeilijk mee. Temeer daar de arts een snelle, complete doofheid voorspelde. Zo goed en zo kwaad als het ging, zette hij zijn werk als docent Engels aan de IVOMavo in Utrecht voort. Totdat het tien jaar later echt niet meer ging. Zijn leerlingen fraudeerden tijdens examens. Fluisterend speelden ze antwoorden aan elkaar door en Groos merkte daar niets van.

Het aantal slechthorenden in Nederland neemt schrikbarend toe. Veroudering van de bevolking is één van de oorzaken. Uit `Het Hoogbejaarden Onderzoek` dat het` Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) eind jaren`80 deed naar meer dan duizend 85-jarigen bleek dat tachtig procent slecht hoorde. "Hoe meer ouderen, hoe meer slechthorenden", zegt audioloog dr. Jan de Laat, hoofd van het Audiologisch Centrum van het LUMC.

Ook lawaai op de werkplek en vrijetijdslawaai leiden tot slechthorendheid. Dit zijn bovendien verraderlijke veroorzakers, omdat zij het gehoor geleidelijk en ongemerkt beschadigen. Ondanks steeds strengere geluidsnormen en preventieve maatregelen krijgen jaarlijks meer dan 100.000 volwassenen een gehoorbeschadiging tijdens hun werk. Tweederde van de werknemers in de bedrijfstak die al `geluidsbelastende industrie` wordt genoemd, draagt geen speciale bescherming. Gehoorbeschadiging komt ook op steeds jongere leeftijd voor. Jaarlijks lopen meer dan 20.000 jongeren ernstige gehoorschade op door bezoek aan disco`s of houseparty`s. Ook een té hard volume van de walk- of discman is schadelijk. "Het kwaad is al geschied als een jongere na een avondje disco een fluittoon of suizing in zijn hoofd hoort", stelt De Laat. "Wat eenmaal is beschadigd, herstelt nooit meer."

Musici en geluidstechnici lopen het grootste risico. Uit een Zweeds onderzoek bleek dat maar liefst 75 procent van de musici een vorm van gehoorbeschadiging heeft. Hoboïst en bestuurslid van de Nederlandse Toonkunstenaars Bond Marc Stotijn weet dat deze cijfers ook voor Nederland gelden. "Ons vak is slopend voor je gehoor. Dagelijks worden we aan negentig of meer decibellen (dB) blootgesteld, terwijl `Brussel` 87 dB als bovengrens stelt."

Overgevoeligheid
Gehoorschade ontstaat al bij 75 dB of meer. Vooral slagwerkers, koperen houtblazers lopen groot risico. "Fluiten en strijkinstrumenten produceren een prachtig geluid, maar zo doordringend dat het door je hoofd blijft piepen", weet Stotijn uit eigen ervaring. Hij speelde vijfentwintig jaar bij de Hoofdstad Operette en in zijn geval was de piccolo de boosdoener voor de `piep` in zijn hoofd. "In orkestbakken met betonnen wanden reflecteert het geluid enorm. Ondraaglijk hard soms." Er zijn twee soorten slechthorendheid, weet audioloog De Laat. Er is geleidingsverlies, waarbij het gehoor afneemt als gevolg van beschadigingen van het trommelvlies of door regelmatige oorontstekingen. Deze klacht kan genezen. Dan is er perceptieverlies, een vorm van gehoorschade waaraan ook Coen Groos leidt. Dit ontstaat als de trilhaartjes in het binnenoor zijn beschadigd of als de zenuwen niet werken. Deze aandoening is ongeneeslijk. Geluiden worden wel waargenomen, maar vervormd doorgegeven. Groos hoort bijvoorbeeld van het ene op het andere moment anders. "Alsof ik onder water duik."

Vereenzaming
Twee veel voorkomende gevolgen van perceptieverlies zijn oorsuizingen en een constante pieptoon in het hoofd. Groos heeft ook nog eens hyperacusis, een overgevoeligheid voor harde geluiden, die hem zelfs vluchtneigingen bezorgen. "Als vier mensen tegelijk schreeuwen, krijg ik een paniekgevoel." Daarnaast bestaat er dyplacusis, waarbij beide oren het geluid anders opnemen: Bij geluidsvervorming, ook een vorm van perceptieverlies, hoort een slechthorende links en rechts geen verschillende toonhoogtes. Dat is vooral funest voor muzikanten.

De sociale gevolgen van `verborgen` slechthorendheid zijn ingrijpend. Partners krijgen ruzie omdat zij niet duidelijk met elkaar kunnen communiceren. Zij begrijpen elkaar snel verkeerd en ergeren zich dan aan eikaar. "Mijn vrouw Dini en onze kinderen moesten steeds alles herhalen", zegt Groos. Dochter Marijke (21) kan zich dat nog goed herinneren. "Soms vroeg hij iets dat net al was gezegd", vertelt ze. Of hij antwoordde steeds met `jaja` of `redelijk`. Zo`n antwoord past op bijna elke vraag.
Slechthorenden vermijden lawaaierige gelegenheden als verjaardagen en feestjes. Daardoor vereenzamen ze. Volgens De Laat concluderen vrienden en familie al snel dat hij of zij geen zin heeft om te komen en vragen hem of haar geen tweede keer meer. "De eigenlijke reden is dat ze niet aan gesprekken kunnen deelnemen, ze zijn bang voor sociaal contact." Ook Groos ziet tegen verjaardagen op. "In het begin doe ik mijn best om een gesprek te volgen, maar de essentie mis ik. Als een gesprek lang duurt, krijg ik daar de balen van. Dan doe ik niet meer mee of ik ga gewoon weg." Zijn slechthorendheid maakt hem onzeker. "Ik antwoord soms verkeerd, doordat ik een gesprek niet volg. Het is erg vermoeiend om steeds geconcentreerd te moeten luisteren."

Walkman
Slechthorendheid onder werknemers kost de Amerikaanse economie maar liefst twee procent van het Bruto Nationaal Product; zo blijkt uit cijfers van het onderzoeksinstituut NIOSH, het National Institute for Occupational Safety and Health. Slechthorenden functioneren minder goed op hun werk: ze telefoneren moeilijker, voeren opdrachten verkeerd uit. De Nationale Hoorstichting heeft die cijfers laten omrekenen voor Nederland. Daar geldt hetzelfde percentage. Kosten: acht miljard euro per jaar.

Groos` hoorprobleem veranderde zijn manier van lesgeven. "Ik hield van interactie tijdens mijn lessen. We deden aan toneel, aan rollenspellen. We zongen en speelden gitaar", zegt hij, terwijl hij zichzelf in gedachten weer voor de klas ziet staan. "Heel leuk, maar dat ging niet meer. Ik verloor mijn controle over de klas, verstond leerlingen niet goed en kon vergaderingen niet meer volgen. Soms komisch, maar meestal irritant." Eén geval herinnert Groos zich goed. "Een leerling uit de examenklas zat de hele tijd te lachen. Ik zei er een paar keer iets van, maar hij ging maar door." Hij stuurde de jongen de klas uit. ?Hij maakte er stampij over." Groos grinnikt als hij eraan terug denkt. "Achteraf bleek dat de jongen naast hem zijn walkman zo hard had staan dat hij de dopjes op zijn tafel kon leggen. Ik hoorde niets, daarom moest zijn klasgenoot zo lachen." Na elke zomervakantie kostte de gang naar school Groos meer moeite. Tijdens de les raadde hij soms wat een leerling zei. "Dan stak iemand zijn vinger op en dacht ik dat, hij naar het toilet wilde. `Ga maar`, zei ik dan. Bleek hij te willen weten hoe laat het was!" Hij lacht er nu hartelijk om. Als een leerling `meester!` riep, keek ik de verkeerde kant op.

 Weerstand
Ondanks alle sociale nadelen laten honderdduizenden mensen zich niet onderzoeken en niet behandelen. Als belangrijkste oorzaak wordt de weerstand tegen het dragen van een hoortoestel genoemd. Volgens directeur Herman ten Berge van de Nationale Hoorstichting wordt zo`n apparaat, geassocieerd met oud en gehandicapt. Projectleider Gert Stolk van informatie- en adviescentrum Oorakel voegt daaraan toe: "Met van die dingen achten de oren ziet ieder` een dat iemand slechthorend is. Het hoortoestel is taboe."
Ook Groos moest slikken toen hij te horen kreeg dat hij een hoortoestel moest dragen. "Daar moet ik dus echt aan geloven, dacht ik na het advies van de audicien. Ik associeerde hoortoestellen met ouderen." Groos was pas 48 jaar toen de ouderdomsdoofheid zich voor het eerst manifesteerde. Rechts hoorde hij vijftig procent, links negentig procent. "Het zou steeds meer achteruit gaan, zei de audioloog. Ik was nog zo jong! Het idee alleen al."
Voor musici is gehoorschade vaak onbespreekbaar. Het is afgelopen vooreen muzikant die maar enigszins laat merken dat hij slecht hoort, aldus Stotijn. "In de klassieke muziek worden topprestaties verwacht. Alle muzikanten in een orkest zijn van elkaar afhankelijk. Ze zijn ook heel perfectionistisch. Het systeem staat of valt met de oren. Het klinkt hard, maar in de klassieke muziek is het: voor jou tien anderen."
Pop-, rock- en housemuziek is voor veel muzikanten niet mooi zonder diepe bastonen en dreunende beats. Voorzitter Ton Kohlbeck van de Leidse Vereniging voor Popmuzikanten, die gevestigd is in het Muziekhuis Leiden, verbaast zich soms over het volume dat uit de oefenruimtes schalt. "Dat zou ik nooit doen, denk ik dan." In de metal is harde muziek een must. "Het gaat dan meer om het volume dan om de muziek", aldus Kohlbeck. Naast` een gebrek aan besef speelt volgens hem ook laksheid een rol. "Denk aan Pete Townshend van The Who. Zijn gehoor ging zo achteruit dat de monitoren op het podium keihard moesten staan. De andere bandleden konden die herrie gewoon niet meer aan. Toch ging hij door."

Oorstukjes
De producenten van hoortoestellen doen wel moeite om hun apparaten kleiner en leuker te maken. Voor kinderen zijn er toestellen met gekleurde oorstukjes waarop plaatjes gedrukt kunnen worden. Kikkers, lieveheersbeestjes en bloemetjes maken het apparaatje aantrekkelijker. Volwassenen hebben daar echter niets aan. Toch zijn er ook voorhen hele kleine toestellen beschikbaar. Goedkoop zijn die alleen niet. Kinderen krijgen tot 700 euro vergoed, volwassenen tot 500 euro. Voor dat bedrag is niet veel meer dan een eenvoudig toestel te koop. Het duurste apparaat kost 1500 euro en is niet voor iedere slechthorende geschikt.
Coen Groos werd voor dertig procent afgekeurd en ging in plaats van dertig, twintig uur lesgeven. Vijf jaar later gaf hij nog maar tien uur les. In 2000 viel het doek definitief. "Een collega Frans wees mij erop dat er tijdens de luistervaardigheidtoets Engels werd gefraudeerd. Ik lette altijd goed op de lippen. Nu bleek dat ze de antwoorden aan elkaar doorgaven zonder hun mond te bewegen. Dat ze toch iets zeiden, kon ik dus niet zien!"
De Bussumer kwam in de WAO terecht. Nu heeft hij het dragen van een hoortoestel geaccepteerd. "Ik begon met zo`n huis-, tuin- en keukenmodel. Dat kon ik alleen harder of zachter zetten." In het begin schaamde hij zich en liet zijn haar groeien, zodat het toestel onzichtbaar was. "Nu interesseert het me niets meer wat anderen ervan vinden." Behalve de weerstand tegen het hoortoestel en mogelijke gevolgen voor de beroepsuitoefening speelt gebrek aan besef een grote rol. "Risico`s van te hard geluid worden gigantisch onderschat", aldus Ten Berge van de Nationale Hoorstichting. "Harde muziek geeft een kick en de beschadiging wordt pas na verloop van rijd merkbaar." Ook zorgeloosheid speelt een rol. "Mij kan niets gebeuren, denken vooral jongeren en musici."
Wie het gevoel heeft dat zijn of haar gehoor achteruit gaat, kan de nieuwe Nationale Hoortest doen, door te bellen met 0900-4560123.

Bron: De Gooi- en Eemlander


Reacties

Er zijn nog geen reacties Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Gerelateerde artikelen