Voormalige ambassadeurs van Margot Vliegenthart werken gewoon door

12-10-2002 algemeen

UTRECHT – De lamme leidt de blinde. Deze uitdrukking nemen Jacko (lichamelijk gehandicapt) en Paul (blind) letterlijk. En dan is er ook nog Pascal – doof. Deze voormalige `persoonlijke ambassadeurs` van staatssecretaris Margo Vliegenthart zijn met z`n drieën inmiddels als adviseurs in dienst bij het Utrechtse internet-communicatiebureau NMG (De Nieuwe Media Groep). Begeleid worden ze door `normale` Judith; en dat valt haar niet altijd gemakkelijk. ,,Ik moet continu op drie sporen denken en communiceren.“ Op bezoek bij een uniek project.

Een ruim gebouw in de Utrechtse wijk Wittevrouwen. Een stoep voor de ingang, maar ook een rolstoel-`glijbaan`. Om tien uur rijdt de bus van Jacko van Dijk (spierziekte, 29) voor. Hij is gebracht vanuit het `Mies Bouwman`-Dorp voor gehandicapten, vlakbij Arnhem. Vijf over tien rolt hij uit de lift op de eerste verdieping en gaat voor naar zijn werkkamer. Daar zitten ook Pascal Ursinus (doof, 26) en Judith de Lange (niet-gehandicapt, 25). Paul Erkens (31, blind) is er vandaag even niet.

Eerst voorstellen, een hand geven – dat betekent bij Jacko je hand op zijn hand leggen – maar dan wil hij ook meteen los. Zó enthousiast is Jacko over zijn werk. Bewegen kan hij niet; formuleren des te beter.

Jacko van Dijk: ,,In november 2000 werden wij benaderd voor Drempels Weg, een project van het ministerie van vws met als doel het internet te ontsluiten voor mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking. Toen was ook Theo, onze verstandelijk gehandicapte collega, er nog bij, maar die heeft inmiddels ander werk aanvaard. We werden voor het project de persoonlijke ambassadeurs van de toenmalige staatssecretaris Margot Vliegenthart. Daarmee moest het project een duidelijk gezicht krijgen. Een mediatraining, enkele keren persoonlijk contact met mevrouw Vliegenthart en begeleiding vanuit Den Haag maakte het voor ons mogelijk, leuk én spannend dit werk te doen. De NMG Groep was hoofdaannemer van het project, maakte de website die bij het project hoorde, en vormde als het ware het hoofdbestuur. Dat landelijke project liep van maart 2001 tot april 2002. Sinds april van dit jaar, toen er een spetterende slotmanifestatie plaatsvond in Carré, gaat het project regionaal verder.“

Jacko, Paul, Pascal en Judith leverden voor het project hun bijdrage aan onder meer websites, video`s, boekjes, folders en brochures. Dat is ook nu nog hun werk, maar dan niet langer via vws-subsidie. Ze staan gewoon op de loonlijst bij NMG. Veel opdrachten komen van het ministerie van vws of (gesubsidieerde) instellingen in de zorg.

Pascal Ursinus, Judith de Lange en Jacko van Dijk houden werkoverleg.

`Hé, je tolk`
De vier zitten in een gewoon kantoor, met gewone bureaus, achter gewone computers. Maar daarmee is het gewone dan ook wel zo`n beetje weergegeven. De rest is bijzonder. Om voorbeelden hoef je niet eens te vragen; ze buitelen over elkaar heen. Pascal, die praat zoals je verwacht dat een dove praat, begint uit eigen beweging. ,,Kijk“, zegt hij terwijl hij zijn koffiemok omhoog houdt. ,,Als ik dit doe, en dan even naar jou knik, weet ik of jij nog koffie wil. Maar Jacko kan zijn beker niet optillen, en Paul ziet mij niet.“

Ander voorbeeld. ,,Paul – blind – begint altijd zomaar te praten. Maar hij weet niet waar hij heen moet kijken als hij praat. Ik kan dan zijn lippen niet zien, en dus geen spraak aflezen. Een doventolk zou dat kunnen oplossen. Ik kan perfect gebarentaal. Maar we hebben hier niet 24 uur per dag de beschikking over een doventolk. Alleen op maandagmorgen, als we met z`n allen vergaderen. Dat is trouwens ook zoiets: `Hé, Pascal, daar is je tolk`, zei iedereen in het begin steeds als de tolk binnenkwam. `Hoezo, míjn tolk?`, zei ik dan. `Het is ónze tolk. Want omdat hij er is kunnen jullie lekker snel praten en dus efficiënt doorvergaderen`.“

Als handicaps de samenwerking in de weg staan, moet er iets op gevonden worden. Zo betreedt het trio dus eigenlijk op redelijk natuurlijke wijze het terrein van de creatieve oplossingen.

Jacko: ,,Als ik hier alleen met Pascal ben, moet ik maar hopen dat hij me aankijkt, want …“ Pascal: ,,…hij kan me niet even aantikken. En om mijn aandacht te krijgen moet hij toch iets anders doen dan mij roepen. Ik hoor nog een héél klein beetje. Eigenlijk alleen lage tonen. Als iemand op de tafel tikt, bijvoorbeeld, hoor ik dat wel eens. En ik vóel het ook, door de trilling. Of als iemand op de grond stampt – als die tenminste van hout is. Hier is alles beton. Maar ja, dat kan Jacko allemaal niet.“

,,En nog zoiets: Als ik er al ben, en er komt iemand anders binnen, doet die soms even snel het licht aan en uit. Dan weet ik dat er iemand is en kan ik opkijken. Maar Paul is blind, die ziet dat weer niet. Maar die hóórt wel iemand binnenkomen. Dus als er dan iemand binnenkomt, en met het licht knippert, zeg ik heel duidelijk de naam erbij: `Goeiemorgen Stéfan`. Dan weet Paul ook wie hij net hoorde binnenstappen. Het is wel vaak lachen, hoor, al die oplossingen.“ Jacko: ,,Nee, het is hartstikke leuk“.

Drie sporen
Judith kijkt wat gereserveerder. Zij is het enige niet-gehandicapte lid van het team. ,,Ja, leuk, maar het is natuurlijk op z`n tijd ook heel lastig. Ze verzinnen veel dingen samen, maar ik moet dat allemaal coördineren. Soms moet ik zó nadenken, dat ik er verward van raak. Want je moet denken op drie sporen tegelijk: de communicatie moet uiteindelijk voor alle drie te volgen zijn.“

Een voorbeeld. ,,Ze zijn met z`n drieën in een druk gesprek verwikkeld en praten snel en enthousiast. Dan volgt Pascal het allemaal niet zo goed meer. En Paul gaat allemaal vragen stellen, want hij heeft niet altijd de informatie die de anderen wél hebben. Dat komt omdat hij niks ziet en dus het non-verbale gedeelte mist. Terwijl non-verbale communicatie – dat is bekend – zo`n beetje tachtig procent van de informatie levert. Bovendien weet hij niet welke kant hij moet opkijken, als hij vragen stelt. Daarvan raakt Pascal weer geïrriteerd, want hij kan dan geen spraak aflezen van Pauls gezicht.“

Pascal: ,,Jacko heeft voor mij een moeilijke mond om spraak af te zien. En hij is snel moe. Aan het einde van de dag kan hij zijn mondspieren niet goed meer gebruiken en articuleert hij slecht.“ Jacko gaat dan, denkt Pascal, voor hem als dove net zoiets doen als wat `binnensmonds praten` voor horenden is. ,,Het is dan echt niet meer te volgen. Soms ga ik pal voor hem zitten en kijk hem recht in z`n gezicht. Dan zie ik tenminste nog wát.“

Jacko zit bovendien de hele dag met een telefoonoordopje in, omdat hij wel telefoongesprekken kan voeren maar geen telefoon kan oppakken. Hoe moet de dove Pascal dan weten wanneer Jacko aan het telefoneren is? Hij hoort Jacko immers niet praten? Pascal: ,,Wat doe jij als je aan het telefoneren bent en iemand tegenover je begint door je telefoongesprek heen te praten? Juist, je steekt je hand op en gebaart daarmee: `Stil zijn!`. Maar dat kan Jacko dus niet.“ Jacko: ,,We lopen al te denken aan en zwaailicht op m`n hoofd. Flits-flits-flits: Jacko zit weer aan de lijn.“ Pascal: ,,Ja, of een studiolampje of zo“. Ze lachen erom, maar beiden vinden dat Jacko toch eigenlijk maar het best zo snel mogelijk aan de feestverlichting kan.

Blind typen
Voor het geval begeleidster Judith afwezig is hebben ze weer iets nieuws bedacht. Want ook als Judith haar drie sporen niet kan coördineren, gaat het werk door. Jacko: ,,Paul kan héél snel en blind typen – ja, dat laatste kun je inderdaad op twee manieren opvatten. Hij typt dan alles wat ik zeg via msn naar Pascal. MSN is een soort chattaal, waarbij Pascal – en iedereen die aangesloten is met zijn computer – de tekst die Paul intypt gelijk op z`n computerscherm kan zien.“

Maar, en daar gaat het om bij het slechten van al deze communicatiedrempels, het werk gaat door: het ontsluiten van allerlei informatieproducten voor gehandicapten. ,,Wat wij maken, kan iedereen gebruiken“, zegt Jacko. Een beetje streng: ,,Wij zien daarop toe.“

Pascal: ,,Het ontbreekt nog té vaak aan inlevingsvermogen. Een voorbeeld. Een producent van hulpmiddelen voor slechthorenden bracht onlangs een video uit waarop zijn producten getoond werden. Heel mooi vormgegeven, maar wel zonder ondertiteling. Daar heeft een dove dus niks aan.“

Een ander voorbeeld. ,,Postbus 51-spotjes, die vitale informatie voor iedere burger bevatten, zijn ook nog altijd niet ondertiteld. Onze video`s hebben altijd ondertiteling. Plus een voice over – dat is een stem die vertelt wat er te zien is. We kunnen zo`n video desgewenst ook in verschillende versies uitbrengen.“

Jacko: ,,Hier bij ons is altijd wel iemand die zegt: ik kan het zo niet zien, voelen, horen of gebruiken. Dat houdt je scherp. Als we een nieuwe website maken, gaan we er allemaal achter zitten. Kunnen we alle drie met dat ding overweg? Dan is het goed. Wij gaan ervan uit dat als wij met z`n drieën ermee overweg kunnen, de productie voor iedereen zo goed als volledig toegankelijk is.“ Detail: de informatie van een website wordt voor blinde Paul digitaal overgezet in braille, die hij vervolgens via een soort `leesplank` kan aflezen.

Nieuwe TV-serie
Een nieuwtje. De nieuwste productie waarvoor het creatieve trio (`maar Judith mag natuurlijk niet vergeten worden`) de denkkracht heeft geleverd komt in september 2003 op tv. Ze kunnen er al hun ervaringsdeskundigheid in kwijt. Het is, met andere woorden, spekkie-naar-hun-bekkie. Pascal glimt als een biljartbal als hij erover vertelt. ,,Het jaar 2003 is het jaar van de gehandicapten. We hebben het idee geleverd voor een televisieserie waarin een aantal mensen met verschillende handicaps een internetcafé runnen. We hebben de financiële toezeggingen net binnen, net als de toezegging dat bekende televisiemaker Chiem van Houweninge de serie zal gaan maken. In dertien delen! Ik ben daar zo blij mee: eindelijk een serie waarin gehandicapten normaal mee doen in de maatschappij. En niet weggestopt zijn in een grote instelling.“

Redacteur Jan Willem Veenhof (12 oktober 2002)
©Nederlands Dagblad


Reacties

Er zijn nog geen reacties Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Gerelateerde artikelen