‘Er is niet één doof perspectief’

24-06-2021

Kirsten Noordam is net afgestudeerd aan de opleiding Journalistiek. Dit deed ze aan Hogeschool Windesheim in Zwolle. Haar afstudeeronderwerp? De erkenning van de Nederlandse Gebarentaal als officiële taal. Waarom heeft ze dat gedaan en wat heeft ze geleerd? We mochten haar interviewen.

‘Mooi gebaar, maar serieuze taal’. Dat is de titel van de afstudeerproductie van Kirsten Noordam, student Journalistiek. Het bestaat uit drie artikelen. Het eerste is een interview met de slechthorende Marloes Vervoorn over wat de juridische erkenning van NGT voor haar betekent.

Vervolgens laat ze verschillende mensen aan het woord over de toegankelijkheid van de maatschappij voor doven en slechthorenden. Tot slot interviewde ze twee vrouwen die het verbod op NGT op scholen hebben meegemaakt. Ook maakte ze een interactieve tijdlijn van de geschiedenis van gebarentaal in Nederland van 1790 (de oprichting van het eerste doveninstituut) tot nu (de erkenning van NGT). 

Waar komt je interesse in gebarentaal vandaan?

‘Ik ben zelf horend. Ik zag af en toe mensen op straat in gebarentaal met elkaar praten. Dat vond ik zo interessant! Ik vroeg me af: kan ik dat ook leren, praten met mijn handen? Even later kwam ik een advertentie tegen van de GebarenChallenge. Ik deed mee en vond het super leuk, maar ik leerde alleen losse gebaren. Ik kende geen grammatica. Ook had ik niemand om mee te oefenen, dat vond ik heel jammer. Toen ik tijdens mijn studie een minor mocht kiezen, kwam ik de minor Taal en Cultuur Nederlandse Gebarentaal van de Hogeschool Utrecht tegen. Dat was mijn kans!’

Hoe beviel dat?

‘De minor duurde een half jaar, van september 2019 tot januari 2020. Net voor de coronacrisis begon was ik klaar. Ik ben zo blij dat ik gewoon les had gehad in een lokaal met medestudenten! Ik had een gezellige groep medestudenten en een heel leuke docent. Dat had ik wel gemist als ik alles online had moeten doen.’

‘Het wetsvoorstel voor de Wet erkenning Nederlandse Gebarentaal was al lang voordat ik met de minor begon ingediend. Mijn dove docenten aan de HU waren enthousiast over het voorstel. Alleen hadden ze weinig hoop dat het tot een echte wet zou komen, omdat het zo lang stil bleef. Ik was alweer klaar met de minor toen het wetsvoorstel werd aangenomen. En aan het begin van de coronacrisis kwamen de gebarentolken bij de persconferenties. Dat er op sociale media grappen werden gemaakt over Irma Sluis en haar gebaren, gaf me een dubbel gevoel. Het was natuurlijk goed dat er meer aandacht kwam voor gebarentaal, maar een gebarentolk is voor doven natuurlijk niet iets grappigs, maar iets essentieels.’

En toen besloot je: hier moet ik iets mee. 

‘Ja! Ik voelde plaatsvervangende schaamte bij het lezen van de reacties op het hamsteren. Wat me ook opviel, was dat in de media alleen maar de reacties van horenden te zien waren. Maar aandacht voor reacties van doven was er niet. Dus ik wilde weten wat dove mensen ervan vonden!’

‘Daarom koos ik de erkenning van NGT als onderwerp voor mijn afstudeerproductie. Ik hoop zo wat onwetendheid weg te halen in Nederland. Dat gebarentaal serieuzer wordt genomen. En dat er meer wordt gecommuniceerd mét doven en slechthorenden, in plaats van óver ze.’

Je hebt dove en slechthorende mensen geïnterviewd. Hoe ging dat?

‘Bij de gesprekken met slechthorende mensen gebruikte ik vooral Nederlands met Gebaren, dus ik praatte terwijl ik de gebaren gebruikte die ik kende. Met de dove ouderen, die niet de gebarentaal spraken die ik ken, was het een combinatie van duidelijk praten, gebaren en soms wat opschrijven.’ 

‘Met Richard Cokart van het Gebarencentrum heb ik via een tolk gesproken. Dat was een aparte ervaring, omdat je praat tegen een persoon, maar je antwoord krijgt van iemand anders. Die tolk heb ik niet zelf geregeld, want dat is ingewikkeld als horende. Ik was degene die iets wilde, namelijk Richard interviewen, maar dan zou het van zijn tolkuren afgaan. Terwijl het mijn idee was! Dat mag wat mij betreft wel veranderen, want waarom zou je dat altijd van de dove verwachten?’

Een stukje van de interactieve tijdlijn die Kirsten maakte over de geschiedenis van de
Nederlandse Gebarentaal. Klik op de afbeelding voor de hele tijdlijn

Wat is het belangrijkste wat je geleerd hebt over doven en slechthorenden?

‘Hoezeer alles in Nederland vanuit het horende perspectief bekeken wordt. Ik zal nooit echt vanuit een doof perspectief kunnen denken, maar ik heb wel geprobeerd me daarvoor open te stellen. Maar ik heb ook geleerd dat er niet één doof perspectief is. Je hoort vaak dat de dovengemeenschap heel hecht is, maar het is nog steeds een gevarieerde groep mensen. Ze denken echt niet overal hetzelfde over.’

‘Een van de vrouwen die het verbod op gebarentaal had meegemaakt, wilde bijvoorbeeld absoluut geen gebarentolk. Via een tolk praten vond ze niet sociaal. Iemand anders wilde juist wel een tolk, ze wilde haar stem niet gebruiken omdat Nederlandse Gebarentaal haar moedertaal is. Ik had er niet bij stilgestaan dat die verschillen zo groot konden zijn.’

‘Ik schrok erg toen ik hoorde dat het een tijdlang verboden is geweest om gebarentaal te gebruiken op scholen. Echt onbegrijpelijk! Dit is ook zo’n voorbeeld van alles vanuit het horende perspectief bekijken. Horenden bepaalden wat beter is voor doven, zonder overleg met de gemeenschap.’

En, is er al iets veranderd nu de Nederlandse Gebarentaal erkend is?

‘Koning Willem-Alexander heeft in maart zijn handtekening onder de wet gezet. Maar lang niet alles kan direct geregeld worden. Per 1 juli komen de eerste aanpassingen op beleidsniveau. Het staat nu zwart op wit dat de overheid crisiscommunicatie zoveel mogelijk tweetalig aanbiedt. Dus in gesproken Nederlands en in Nederlandse Gebarentaal. En zoals Friezen dat al mochten in het Fries, mogen nu doven en slechthorenden de ‘eed en belofte’ afleggen in NGT. Bijvoorbeeld als ze worden beëdigd tot Kamerlid. Ook is nu afgesproken dat als iemand Nederlandse Gebarentaal wil gebruiken in de rechtszaal, de tolk door de staat wordt betaald.’

‘Het zou goed zijn als nog veel meer informatie tweetalig wordt aangeboden. Zo vertelde iemand dat je de Belastingdienst alleen kunt bellen. Maar als het over strikt persoonlijke dingen gaat, wil de Belastingdienst dat niet via een tolk doen. Maar hoe moet het dan? Het zou al een verbetering zijn als je kunt chatten met de Belastingdienst. In heel veel landen in de wereld is gebarentaal al langer onderdeel van overheidscommunicatie. Daar kan Nederland een voorbeeld aan nemen.’


Reacties

Er is 1 reactie Bekijk

SC

Er was toen geen algemene Nederlandse gebarentaal en ook niet echt iets van dialecten. Elke groep creëerde zijn eigen set. Internationaal gezien was het nog veel complexer.
Maar kom aan, Irma Sluis is niet de enige spreker die bekeken, belachen, bekritiseerd wordt om het wat en hoe van de spraak. Zoiets overkomt vrijwel iedereen en doet vrijwel iedereen, al is dat niet aan één stuk door (wat bij Irma dus ook niet gebeurt).

Beantwoord

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Gerelateerde artikelen

Doof.nl maakt gebruik van cookies.

We gebruiken noodzakelijke cookies om onze website goed te laten werken.

Met jouw toestemming plaatsen wij statistische cookies die worden gebruikt om de website te testen en te verbeteren. De gegevens die we verzamelen zijn altijd anoniem.

Als je marketingcookies accepteert, wordt bij het afspelen van video's die wij via YouTube op onze site plaatsen informatie over jouw gebruik van onze site gedeeld met YouTube, voor social media, adverteren en analyse.

Lees meer

Noodzakelijke cookies helpen een website bruikbaarder te maken, door basisfuncties als paginanavigatie en toegang tot beveiligde gedeelten van de website mogelijk te maken. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken.

Lees meer

Statistische cookies helpen eigenaren van websites begrijpen hoe bezoekers hun website gebruiken, door anoniem gegevens te verzamelen en te rapporteren.

Lees meer

Onze website maakt zelf geen gebruik van marketingcookies. Bij het afspelen van video's die wij via YouTube op onze site plaatsen, worden wel marketingcookies geinstalleerd. Je kunt deze marketingcookies uitzetten, maar dan kun je de video's mogelijk niet meer afspelen.