‘Zonder tolk geen vakantie’: familie van Mats (15) in hoger beroep

14-11-2022 samenleving & maatschappij

Mats is 15 jaar en is doof geboren. Sinds er een tolk gebarentaal meegaat op vakantie, geniet hij echt van de vakanties met een grote groep horende mensen. Maar hier lijkt een einde aan te komen, vertellen Mats en zijn ouders in een artikel in NRC. Een tolk voor vakantie wordt namelijk meestal niet meer vergoed.

Meedoen in de groep

In NRC vertellen Mats en zijn ouders hun verhaal. Vijf jaar geleden ging er voor het eerst een gebarentolk mee op vakantie. En dat was een groot succes! ‘Het was zo’n openbaring, Mats kon weer meedoen in de groep en werd veel actiever’, zegt zijn vader August tegen NRC. De vakanties werden ‘leuker dan ooit’, zegt Mats zelf. ‘Ik kon plezier maken met mijn horende vrienden.’

Niet meer vergoed

Mensen die doof of slechthorend zijn, krijgen standaard een tolkenvergoeding voor 30 uur per jaar, mensen met doofblindheid krijgen 168 uur. Daarnaast kunnen zij extra uren aanvragen, bijvoorbeeld voor een vakantie.

Deze extra uren wilde het gezin weer aanvragen voor de komende vakantie. Die aanvraag werd afgewezen. De regels zijn namelijk veranderd. UWV vergoedt in principe geen extra tolkuren meer in het buitenland. Voor de aankomende vakantie van Mats wordt een uitzondering gemaakt, omdat de vakantie al geboekt is. Maar daarna kan het echt niet meer.

De familie van Mats gaat in hoger beroep tegen het besluit van UWV. Niet alleen voor Mats zelf, maar voor de hele dovengemeenschap. Op maandag 14 november is de rechtszaak. Lees meer over Mats in het artikel in NRC. Hierin vertellen ook de doofblinde Marjolein en de dove Navin en Anuradha hoe belangrijk een tolk in het buitenland voor hen is:


Reacties

Er zijn 5 reacties Bekijk

Maloush Köhler

Rechtbank beslist pas eind december of ze proces verder gaan voeren 🙄. Of ze in deze wel of niet uitspraak doen voor de toekomst.

SC

#1
Wat is het argument voor deze wijziging. Toch niet dat het niet in eigen land is?
/1
#2
En hoe zit het met de overige koninkrijksdelen? Want recent werd gepubliceerd dat de mensen die in de Nederlandse kolonieën opgroeiden, daar woonden en daar Nederlanders waren, géén opbouw van ouderdomspensioen hebben. Ze zijn er stiekem van uitgesloten bij de oprichting van het pensioenstelsel. Het werd geformuleerd als wonen binnen de grenzen van Nederland, dus dit hier in dit hoekje in Europa en niet binnen het koninkrijk der Nederlanden, dus Suriname en de Antillen. Ik weet uit mijn hoofd niet wanneer het pensioenstelsel hier ingevoerd is, dus mogelijk vallen de toenmalige Indonesiërs er toch al buiten. Dat is natuurlijk een grote schande.
/2
#3
Nog even over die pensioenopbouw: elk jaar dat je vanaf je 16e hier in Nederland woont, dus in een van de 12 provincies, verzamel je 2% van het maximale pensioenbedrag. In 50 jaar heb je dus 100% verzameld. Geen idee of het verleggen van de pensioengerechtigde leeftijd nu met moeilijker percentages werkt.
Een jaartje backpacken en andere vormen van sabbaticals in het buitenland zorgen voor 2% minder WAO, straks als je met pensioen bent.
Omgekeerd, voor mensen die vanuit de Rijksoverheid in de tropen werkten, voor hun telde elk jaar daar dubbel, dus ze konden voor elk jaar ginds een jaar eerder met betaald pensioen.
Ik vraag me nu dus af welke streken we nog meer kunnen verwachten binnen het koninkrijk. Het is natuurlijk wel gecompliceerd geworden met die baaierd aan mogelijkheden op afstand bij de Caribische eilanden.
/3

Beantwoord
sylvia bouwman

ik zou graag het artikel willen lezen dat in het NRC staat, maar ik moet inloggen met mijn NRC-account.. en die heb ik niet.
kan het ook op een andere manier?

Beantwoord
Maloush Köhler

UWV vergoedt geen tolk meer voor het buitenland, dus moet Mats zonder op vakantie
Tolkvoorziening Doven en slechthorenden krijgen geen geld meer vergoed van het UWV voor tolken die meegaan op een buitenlandse reis.

* Juliët Boogaard

13 november 2022

Leestijd 6 minuten

Mats Van met zijn ouders, thuis in Amsterdam. Mats krijgt geen extra tolkenvergoeding meer voor een vakantie in het buitenland,
Foto Simon Lenskens
Mats Van (15) werd doof geboren. Dat betekende een leven lang nauwelijks contact met horende mensen, afgezien van zijn ouders en zijn drie jaar oudere zus. Ja, als klein kind kon hij nog wel met andere kinderen spelen – een peuter doet nog niet zoveel met taal. Maar tegen zijn tiende veranderde dat. Communiceren met andere kinderen ging nauwelijks. Op de jaarlijkse fietsvakantie, die het gezin samen met andere gezinnen ondernam, viel hij buiten de groep.
Vijf jaar geleden, in 2017, schakelde het gezin daarom voor het eerst een tolk in, die meeging op vakantie. Doven en slechthorenden krijgen standaard een tolkenvergoeding voor 30 uur per jaar, doofblinden voor 168 uur. Daarnaast kunnen zij extra uren aanvragen, bijvoorbeeld voor een vakantie. In Nederland hebben 7.737 mensen recht op deze tolkvoorziening.
Mats kwam tijdens de vakantie, altijd ergens in Europa, in aanmerking voor die extra uren: het UWV betaalde de uren van de tolk, zijn ouders de reis- en verblijfkosten van de tolk. „Het was zo’n openbaring, Mats kon weer meedoen in de groep en werd veel actiever”, zegt zijn vader August. De vakanties werden „leuker dan ooit”, zegt Mats zelf. „Ik kon plezier maken met mijn horende vrienden.”
Dit jaar werd de vakantie weer geboekt en de vergoeding weer aangevraagd. Maar nu ineens werd dat afgewezen. Het UWV vergoedt in principe geen tolkuren meer in het buitenland, zo bleek. Een buitenlandse vakantie is volgens het UWV „niet de enige wijze” waarop Mats met horende leeftijdsgenoten in contact kan komen, staat in de afwijzing van het verzoek, ingezien door NRC. Een bezwaarschrift van het gezin werd in eerste instantie ongegrond verklaard, maar uiteindelijk toch gegrond verklaard door het UWV, omdat de vakantie al geboekt was voordat was gemeld dat de regels zouden veranderen. Voor deze zomer zou het gezin alsnog de vergoeding ontvangen. Maar, stond ook in de brief, dat was „eenmalig” en „een uitzondering”.
Dat het UWV in de toekomst geen tolk in het buitenland meer vergoedt, doet „pijn”, zegt Mats, die op speciaal onderwijs voor dove kinderen in Groningen zit. „Het is niet eerlijk tegenover de dove gemeenschap. Veel dove mensen worstelen zonder tolk met een taalbarrière.” Plezier maken met zijn horende vrienden is op die manier uitgesloten, zegt hij: „Zij kunnen geen gebarentaal.”
We worstelen zonder tolk met een taalbarrière
Schaars
Een UWV-woordvoerder zegt dat tolken schaars zijn: „Daarom moeten we er doelmatig mee omgaan. In de praktijk zagen we dat tolken soms voor meerdere weken meegingen op vakantie, terwijl er in Nederland een tekort is. Dat is nooit de bedoeling van de regeling geweest.” Hij benadrukt dat de standaarduren (30 voor doven en slechthorenden en 168 voor doofblinden) wél op vakantie gebruikt mogen worden, en er altijd extra uren beschikbaar zijn voor spoedgevallen, ook in het buitenland.
Negen doven, doofblinden en gebarentolken zeggen tegen NRC dat de standaarduren snel op zijn; vaak al vóór de vakantie, bijvoorbeeld aan feestdagen, familiefeestjes, cursussen en doktersbezoeken.
De negen zeggen twijfels te hebben bij de aanpak van het UWV. In chatcontact met het UWV, ingezien door NRC, staat dat contact telefonisch gaat, terwijl bellen vaak onmogelijk is voor dove mensen. Of het taalgebruik is van te hoog niveau, waardoor de boodschap niet wordt begrepen. Nederlands is vrijwel nooit de eerste taal – dat is gebarentaal. Het getuigt van weinig kennis van de gemeenschap, vinden de betrokkenen.
Het UWV zegt ook contact via sms aan te bieden, maar „verbetering is altijd mogelijk en we nemen dit signaal mee”. De woordvoerder is er door belangenbehartigers van op de hoogte gebracht dat zij het oneens zijn met de nieuwe richtlijnen, maar zegt ook dat het nodig is „lastige keuzes” te maken. „Straks kan iemand geen tolk vinden voor een doktersbezoek in Nederland, omdat veel tolken in het buitenland zijn.”
Volgens Lisa van der Mark van belangenbehartiger Dovenschap is er inderdaad een tekort aan tolken, maar is nooit onderzocht of dat door de tolkeninzet tijdens buitenlandse vakanties komt. „Een tolk in het buitenland niet meer vergoeden, schuift het probleem alleen maar door.”
De aanscherping van de richtlijnen was in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Ook een woordvoerder van VWS wijst op het tekort aan tolken als verklaring voor de nieuwe richtlijnen.
De familie Van gaat in hoger beroep tegen het besluit van het UWV. Deze maandag is de zitting. Mats is niet de enige die erdoor geraakt wordt. Zijn vader moest zelfs de rechtbank vragen om een grotere zaal, omdat „minstens veertig mensen” wilden komen kijken. Ook zij willen op vakantie kunnen naar het buitenland – en zonder vergoeding is dat voor velen onmogelijk. Dove of slechthorende mensen leven vaker van een uitkering of van deeltijdwerk en een tolk kost al gauw 60 euro per uur.

Foto Simon Lenskens
Stroef contact
Belangenbehartigers zoals Dovenschap zijn een petitie begonnen tegen de nieuwe richtlijnen. De petitie is inmiddels 2.519 keer ondertekend. De organisaties hebben binnenkort een bijeenkomst met het UWV, waarmee de communicatie volgens Van der Mark, die zelf ook doof is, tot nu toe „stroef” verliep. Door de nieuwe regels moeten doven en slechthorenden extra voorzichtig zijn met de standaarduren, zegt Van der Mark. „Daardoor kunnen we niet langer spontaan deelnemen aan activiteiten. Als de uren op zijn, zijn we niet meer gelijkwaardig. We kunnen niet meer zelf bepalen hoe we ons leven leiden en hoe we communicatie inzetten.”
Kunnen ze dan niet gewoon in Nederland op vakantie, waar de tolkuren wél vergoed worden? Ja, dat zou kunnen. Maar de fietsvakantie met andere gezinnen doet de familie Van al tien jaar. August Van: „Het is een vriendengroep geworden.” Bovendien, zo zegt Van der Mark van Dovenschap: „Een vakantie in het buitenland kan zoveel met je doen: het is een cultuurtrip, verrijking van de geest, een andere omgeving.”
De familie Van voert de procedure in de eerste plaats voor zoon Mats, maar hoopt ook iets te kunnen betekenen voor de hele gemeenschap. August Van: „We hebben het geluk dat ik een juridische achtergrond heb, waardoor we geen kosten hebben voor een advocaat. Dat is duur, veel dove mensen hebben die middelen niet. Het is een kwetsbare groep.”
Marjolein Pruis (41) is doofblind
‘Ik wil juist zo graag op pad’

Marjolein Pruis is doof en zeer slechtziend – dat maakt haar voor vrijwel alle communicatie met anderen afhankelijk van een tolk. Ze communiceert via gebarentaal – tijdens het videogesprek gebaren zij en haar tolk met de handen tegen elkaar. Zonder tolk voelt ze zich eenzaam. „Ik hoor niks, ik zie niks, ik voel me onzichtbaar.”
Pruis heeft familie in Noorwegen. Als ze haar familieleden daar bezoekt, heeft ze een tolk nodig. „En ook als ik met andere toeristen in contact wil komen of mijn omgeving in me op wil nemen. Ik ben ook een mens: ik wil weten wat er om me heen gebeurt en ik wil kunnen meepraten.” Ze is „flink geschrokken” van de nieuwe richtlijnen van het UWV. Ze verheugde zich juist op een buitenlandse vakantie, vooral na de zware coronajaren waarin ze „alleen, alleen, alleen” was.
De eerste 168 uur die standaard vergoed worden en ook in het buitenland gebruikt mogen worden, zijn vaak al op als de vakantieperiode aanbreekt. „Ik kan niet liplezen, zodra ik de deur uitga en wil communiceren heb ik een tolk nodig. Als je een beetje actief bent, gaan je uren er dus snel doorheen.” Pruis is zelf onder meer actief als vrijwilliger bij Doofblinden Connexion (DBCX), een organisatie die doofblinden met elkaar in contact brengt. Zelf een tolk betalen noemt ze vanwege de hoge kosten „onmogelijk”. Vraag is wanneer – en of – ze dus weer op bezoek kan bij haar familie in Noorwegen. „Ik wil juist zo graag op pad.”
Navin Dhanikasing (41) en Anuradha Chedalal (37), allebei doof
‘We hebben uitgelegd hoe pijnlijk dit voor ons was’

Eindelijk zouden ze hun familie in Amerika weer zien: dit jaar zouden Navin Dhanikasing en Anuradha Chedalal met hun twee kinderen van twee en negen jaar naar een familiereünie gaan die al een paar jaar verzet was vanwege de coronapandemie. De tolkuren waren, zoals altijd, aangevraagd. En toen kwam de afwijzing. Chedalal moest „ontzettend huilen”, Dhanikasing snapte er niets van. Ze zijn niet gegaan. „Onze familie daar is Engelstalig. Dat kunnen wij niet liplezen, en dus kunnen we zonder tolk niet met ze communiceren.”
Op de familiereünie kwamen ook oudere familieleden, die ze juist zo graag nog eens wilden zien. Maar communicatie zonder tolk betekent „de hele tijd misverstanden”, en alles opschrijven zou ontzettend lang duren. „We schaamden ons eigenlijk om tegen de familie te zeggen dat we niet konden komen omdat we niet zouden kunnen communiceren.”
Ze voelden zich niet gehoord, maar vooral ook niet begrepen, door het UWV. „We hebben uitgelegd hoe pijnlijk dit voor ons was, maar ze denken en voelen niet mee.” Zonder tolk geen vakantie, zegt Dhanikasing. Al is het maar voor plotselinge noodsituaties of voor mededelingen die bijvoorbeeld worden omgeroepen op het vliegveld. Een tolk geeft rust en vertrouwen – en dat is nodig op vakantie.
Bovendien: „Horende mensen kunnen altijd zelf beslissen hoe lang ze op vakantie gaan en waarheen. Wij niet. Ik vind dat oneerlijk en voel me achtergesteld. Ik wil me gewoon hetzelfde voelen – ik wil me gelijkwaardig voelen. En dát begrijpt het UWV niet.”

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Doof.nl maakt gebruik van cookies.

Doof.nl gebruikt vier soorten cookies.

Lees meer

Deze cookies zorgen ervoor dat de website goed werkt.

Lees meer

Wij gebruiken programma's die het gedrag van bezoekers op onze website volgen, zoals Google Analytics.

Lees meer

Op onze websites staan YouTube-filmpjes. Wanneer je deze wilt afspelen, dan moet je de cookies accepteren. YouTube slaat dan cookies op op jouw computer. Daarnaast hebben we een cookie van Facebook, Twitter en Instagram op onze website staan. Dat betekent dat deze sociale media je op onze website kunnen volgen. Op onze website vind je advertenties. Google kan bekijken welke advertenties jij ziet.