Lisa Westerveld (Tweede Kamerlid GroenLinks-PvdA) weet al sinds haar kindertijd wat het betekent als meedoen niet vanzelfsprekend is. Ze maakt zich daarom hard voor een samenleving waarin iedereen kan meedoen – óók dove en slechthorende mensen. Doof.nl ging met haar in gesprek. Met dank aan schrijftolk Miranda Kemp, die dit telefonische interview mogelijk maakte.

Opgroeien met verschillen

Voor Westerveld is het onderwerp ‘toegankelijkheid’ niet iets abstracts, maar juist iets dat ze al van jongs af aan heeft meegekregen. ‘Mijn moeder is slechthorend,’ vertelt ze. ‘Als we met haar praten, moeten we haar aankijken. Vroeger, toen haar hoortoestellen minder goed waren dan nu, kwam ze vaak gefrustreerd terug van vergaderingen, omdat ze gesprekken niet goed kon volgen.’

Ook buitenshuis zag Westerveld wat het betekent als meedoen niet vanzelf gaat. ‘Via haar vrijwilligerswerk had mijn moeder veel contact met mensen met een beperking. Daardoor zag ik van dichtbij hoe belangrijk het is dat iedereen kan deelnemen. Zij heeft me daarin echt gevormd.’

Het heeft volgens Westerveld grote voordelen als iedereen kan meedoen. ‘Verschillen maken een samenleving zoveel rijker. Als je daarmee opgroeit, leer je rekening houden met elkaar. Dat maakt ons uiteindelijk sterker.’

NGT: erkend, maar nog niet vanzelfsprekend

De erkenning van de Nederlandse Gebarentaal (NGT), vijf jaar geleden, noemt ze een belangrijke stap. Maar daarmee zijn we er nog lang niet. ‘De overheid heeft de plicht om deze taal ook actief te stimuleren. Waarom leren kinderen op school wel Engels of Fries, maar maken ze geen kennis met gebarentaal?’

Onderzoek laat zien dat gebarentaal in de klas voordelen heeft voor álle leerlingen – of ze nu horend zijn of doof. ‘Je onthoudt informatie beter als je die niet alleen hoort, maar ook ziet.’ Toch is gebarentaal vrijwel nergens onderdeel van het onderwijs. ‘En dat is zonde. Want juist als je er jong mee begint, wordt het normaal. Maar de wil om het ook daadwerkelijk te doen, ontbreekt.’

Tekort aan tolken blijft knellen

Een groot probleem is het tekort aan schrijf- en gebarentolken. Westerveld stelde er Kamervragen over, maar ziet nog weinig verbetering. Volgens haar moet de overheid hier meer verantwoordelijkheid nemen. ‘Nu wordt er te vaak gekeken naar de samenleving om het tekort op te lossen, maar in dit geval is dat óók de taak van de overheid.’

De gevolgen zijn groot: een student die geen vervolgopleiding kan doen door gebrek aan een tolk. Een ouder die niet mee kan naar een schoolvoorstelling omdat er geen gebarentolk beschikbaar is. Dit zijn geen uitzonderingen, maar dagelijkse realiteit. Westerveld vindt dit onacceptabel. ‘Het VN-verdrag Handicap stelt duidelijk: iedereen moet kunnen meedoen. Maar in de praktijk wordt dat recht nog steeds geschonden.’

Ook het stoppen van de schrijftolkopleiding baart haar zorgen. Een schrijftolk zet gesproken taal om in tekst, zoals tijdens dit telefonische interview. Zo kan iemand die slechthorend of doof is lezen wat de ander zegt. ‘We hebben meer opleidingsplekken voor tolken nodig – schrijftolken én gebarentolken. Ook is er meer bekendheid nodig over het bestaan ervan. Waarom is er bijvoorbeeld geen module gebarentaal in lerarenopleidingen? Als leraren ermee in aanraking komen, zullen ze het vaker toepassen, en zo groeit de bekendheid én de vraag ernaar.’

Concrete plannen: van festivals tot veiligheid

In haar initiatiefnota Ons land is beperkt (die op 22 juni 2026 in de Tweede Kamer is besproken) doet Westerveld concrete voorstellen. ‘We willen meer uren tolkondersteuning, ook in de vrije tijd. Nu heb je maar 30 uur per jaar voor privésituaties. Bijvoorbeeld voor een trouwerij, begrafenis of een gesprek met je huisarts. Alsof meedoen stopt na werktijd.’ 

Ze wijst op simpele oplossingen: ‘Op festivals zoals Zwarte Cross zijn tolken aanwezig. Waarom niet overal? Waarom kunnen doven en slechthorenden niet zelf kiezen wanneer ze naar die ene theatervoorstelling willen, maar kan het alleen op een ‘speciale’ avond als er een tolk aanwezig is? En waarom is ringleiding niet standaard aanwezig in overheidsgebouwen?’

Ook toegankelijkheid in noodsituaties moet beter. ‘Tijdens corona waren persconferenties in het begin niet toegankelijk. Er is nu een wettelijke informatieplicht, maar ik merk dat die niet overal wordt nageleefd.’

Droom voor de toekomst

Westervelds toekomstdroom? ‘Dat niemand meer hoeft na te denken over toegankelijkheid. Dus dat dove en slechthorende mensen zonder extra moeite een tolk, studieplek of baan krijgen. Dat meedoen gewoon hoort bij het leven.’

Technologie kan daarbij helpen, maar is niet de oplossing voor alles, benadrukt ze. ‘Het belangrijkste blijft dat we rekening houden met elkaar en blijven communiceren, in de taal die bij jou past. Pas dan wordt meedoen echt vanzelfsprekend.’